…ançıp alku kentü ülügi erklig ol — yine de herkes kendi kaderinin sahibidir. …ançıp alku kentü ülügi erklig ol — yet everyone is master of their own fate.
IRK BİTİG
Kehanet Kitabı — bir soru tut, kemikleri at. The Book of Omens — hold a question, cast the lots.
Üç fal çubuğu, her biri 1–4 · pencereye dokunup at Three lots, each marked 1–4 · tap the window to cast
“Şimdi, sevgili oğullarım, böyle bilin: bu bir fal kitabıdır, iyi bir yazıdır. Yine de herkes kendi kaderinin sahibidir.” “Now, my dear sons, know this: this is a book of omens, a good writing. And yet everyone is master of their own fate.”
Bu işaret () için el yazmasında hiçbir ırk yoktur. Irk Bitig düzensizdir: 64 işaretin birkaçı hiç yazılmamış. Yeniden atın. The manuscript holds no omen for this sign (). Irk Bitig is irregular: a few of the 64 signs were never written down. Cast again.
Kitap HakkındaAbout the Book
Kehanetin sayfalarıThe pages of prophecy
Kitabın son sözüThe book's last word![]()
Irk Bitig — sözcüğü sözcüğüne “Fal Kitabı” — Eski Türkçe ile, Orhun (Göktürk) runik yazısıyla yazılmış bir kehanet elkitabıdır. Bu yazıyla bugüne ulaşmış tek eksiksiz kitaptır; taşa kazınmış anıtların aksine kâğıda, bir defter biçiminde yazılmıştır. Irk Bitig — literally the “Book of Omens” — is a divination handbook written in Old Turkic, in the Orkhon (Göktürk) runic script. It is the only complete book to survive in that script; unlike the stone monuments, it was written on paper, bound as a booklet.
El yazması, Batı Çin’deki Dunhuang yakınlarında, Mogao Mağaraları’nın ünlü “Kütüphane Mağarası”nda bulundu. Bugün British Library’dedir (Or.8212/161) ve Uluslararası Dunhuang Projesi’nce sayısallaştırılmıştır. The manuscript was found near Dunhuang in western China, in the famous “Library Cave” of the Mogao grottoes. It is now in the British Library (Or.8212/161), digitised by the International Dunhuang Project.
TarihiIts date
Ketebe, onu bir Pars (Kaplan) yılının ikinci ayının on beşine tarihler. Mutlak bir yıl vermez; dil ve yazı onu 9.–10. yüzyıla koyar. The colophon dates it to the fifteenth of the second month of a Tiger year. It gives no absolute year, but language and script place it in the 9th–10th century.
Yazıldığı yerWhere it was made
Bir manastırda (manıstın) — Maniheist bir terim — genç bir rahipten dinlenerek, “ağabeyimiz Sangun İteçük” için yazıldı. It was written in a monastery (manıstın) — a Manichaean term — from a young monk’s dictation, for “our elder brother Sangun İteçük.”
İçeriğiWhat's inside
65 ırk ve kapanışta iki bölüm. Her ırk, çoğu kez bir hayvanın ya da ruhun ağzından bir sahne; sonunda bir hüküm. 65 omens plus two closing entries. Each omen is a scene — often spoken by an animal or a spirit — ending in a verdict.
Ketebe · kim, ne zaman, kimin içinColophon · who, when, for whom
![]()
YöntemThe Method
Kemikler nasıl konuşurHow the lots speak
Irk Bitig’e bir soru sormak için fal çubukları (kemikler) atılır. Her çubuğun dört yüzü vardır ve her yüzünde 1’den 4’e kadar nokta bulunur. Çubuk üç kez atılır (ya da üç çubuk birden); çıkan üç sayı, hangi ırkın okunacağını gösterir. To put a question to Irk Bitig, you cast lots (bones). Each lot has four sides, and each side bears one to four dots. You throw it three times (or cast three at once); the three numbers point to the omen you read.
64
Üç çubuk, 1’den 4’e kadar noktalar → kuramsal olarak 4×4×4 = 64 işaret. Three lots, dots from 1 to 4 → in theory 4×4×4 = 64 signs.
65
Ama el yazmasında 65 ırk vardır. Sıralama yoktur; işaretinizi kitapta ararsınız. Yet the manuscript holds 65 omens. There is no ordering; you search the book for your sign.
≠
Bazı işaretler hiç görünmez, bazıları iki ırk tarafından paylaşılır. Sayılar tek başına bir anlam taşımaz. Some signs never appear; others are shared by two omens. The numbers alone carry no meaning.
Her ırk, “ança biliñ — edgü ol” (böyle bil — iyidir) ya da “yablak ol” (kötüdür) gibi bir hükümle kapanır. Çinli Yi Jing’in (64 hexagram) etkisi olabilir; ama Yi Jing kişisel olgunlaşmayı, Irk Bitig ise baht ve kaderi konu alır. Each omen closes with a verdict — “ança biliñ — edgü ol” (know thus — it is good) or “yablak ol” (it is bad). It may owe something to the Chinese Yijing (also 64); but where the Yijing concerns self-cultivation, Irk Bitig speaks of fate and fortune.
Okuma KılavuzuA Reading Guide
Orhun yazısını okumakReading the Orkhon script
Orhun yazısı, yaklaşık 38 işaretten oluşan bir alfabedir; tıpkı Latin alfabesi gibi harf harf okunur. Yine de birkaç kendine özgü kuralı vardır: işaretlerin çoğu bir ünsüzü gösterir ve yanındaki ünlüyle birlikte seslendirilir. The Orkhon script is an alphabet of about 38 signs, read letter by letter like the Latin one. It has a few rules of its own, though: most signs stand for a consonant, voiced together with the vowel beside it.
Sağdan solaRight to left
Satırlar sağdan sola okunur.Lines are read from right to left.
Sözcük ayıracıWord divider
İki nokta ( : ) sözcükleri birbirinden ayırır.A two-dot mark ( : ) separates the words.
Ünlü uyumuVowel harmony
Çoğu ünsüzün ince (e,i,ö,ü) ve kalın (a,ı,o,u) iki ayrı biçimi vardır.Most consonants have a front (e,i,ö,ü) and a back (a,ı,o,u) form.
Ünlüler düşerVowels drop
Ünlüler, özellikle sözcük içinde, çoğu kez yazılmaz.Vowels are often left unwritten, especially mid-word.
Bir işaret, iki okuyuşOne sign, two readings
Bir ünsüz işareti, sözcükteki yerine göre hem ünlü + ünsüz hem de ünsüz + ünlü okunabilir. Örneğin 
işareti duruma göre hem “al” hem de “la” diye okunur. Bu yüzden aşağıdaki tabloda işaretler “al / el” gibi adlandırılır — bu, işaretin taşıdığı ünsüzü (burada l) ve uyduğu ünlü sınıfını gösterir; sırayı sözcük belirler.
A consonant sign can be read as vowel + consonant or consonant + vowel, depending on where it sits in the word. The sign , for instance, is read both as “al” and as “la”. That is why the table below names signs like “al / el” — it shows the sign's consonant (here l) and its vowel class; the word decides the order.
Örnek · 7. ırkWorked example · Omen 7
er : terkleyü : kelir : edgü : söz : sab : elti : kelir : tir : ança : biliñler : edgü ol
“Bir adam aceleyle gelir, iyi haberler getirir.” — Sağdan sola okuyun; her : bir sözcüğü bitirir. “A man comes in haste, bringing good tidings.” — Read right to left; each : ends a word.
Bütün işaretlerThe full sign list
Ünsüzler · ince / kalın çiftlerConsonants · front / back pairs
Tek işaretlerSingle signs
ÜnlülerVowels
Bütün KehanetlerThe Complete Set